Giáo dục nghề nghiệp giai đoạn mới: Nâng cao chất lượng, chuyển đổi số và hình thành trung tâm đánh

Tại Hội nghị thống nhất chương trình phối hợp công tác giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo và Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam giai đoạn 2026–2030, nhiều định hướng quan trọng đã được nhấn mạnh, đặc biệt là vai trò kết nối của Hiệp hội, yêu cầu đổi mới mô hình đào tạo và chủ trương hình thành các Trung tâm đánh giá kỹ năng nghề quốc gia tại một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp có năng lực.

Từ phối hợp chính sách đến hành động nâng cao chất lượng đào tạo

Hội nghị ngày 01/7/2026 cho thấy một điểm chuyển đáng chú ý: giáo dục nghề nghiệp không chỉ được nhìn nhận như một kênh đào tạo nhân lực, mà còn là trụ cột quan trọng trong phát triển lực lượng lao động kỹ năng cao. Báo cáo của Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam nêu rõ, tính đến ngày 31/5/2026, Hiệp hội có khoảng 700 hội viên chính thức, phần lớn là các trường cao đẳng phân bổ trên phạm vi cả nước. Đây là nguồn lực xã hội – nghề nghiệp có ý nghĩa quan trọng để tư vấn, phản biện chính sách, truyền thông về giáo dục nghề nghiệp, thúc đẩy hợp tác quốc tế và triển khai các hoạt động chuyên môn.

Trong nhiệm kỳ 2025–2030, Hiệp hội xác định các hướng phối hợp trọng tâm với Bộ Giáo dục và Đào tạo gồm: nghiên cứu, xây dựng và phản biện chính sách; phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý; nâng cao chất lượng đào tạo; chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo; hợp tác quốc tế và truyền thông về giáo dục nghề nghiệp. Đây là những nội dung phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết số 71-NQ/TW, trong đó khẳng định giáo dục nghề nghiệp giữ vai trò then chốt trong phát triển lực lượng lao động kỹ năng cao.

Điểm đáng chú ý là, nâng cao chất lượng không còn được hiểu đơn thuần là tăng cường cơ sở vật chất hay chuẩn hóa hồ sơ, mà cần được tiếp cận như một hệ sinh thái cải tiến liên tục. Chất lượng đào tạo phải được chứng minh bằng chuẩn đầu ra, năng lực thực hành của người học, mức độ đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp, khả năng liên thông và công nhận lẫn nhau giữa các trình độ, các cơ sở đào tạo.

Chuyển đổi số và AI: động lực mới của quản trị, đào tạo và bảo đảm chất lượng

Một trong những điểm nhấn tại hội nghị là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng nền tảng dùng chung, phát triển cơ sở dữ liệu giáo dục nghề nghiệp và tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị và đào tạo. Lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh định hướng nghiên cứu khung năng lực số, khung năng lực AI cho đội ngũ nhà giáo và người học, từng bước tích hợp yêu cầu về năng lực AI vào chuẩn đầu ra chương trình đào tạo.

Đây là định hướng rất quan trọng trong bối cảnh công nghệ số và AI đang tái định hình giáo dục toàn cầu. Nghị quyết số 71-NQ/TW đặt ra nhiệm vụ chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo; xây dựng nền tảng giáo dục thông minh, sách giáo khoa, giáo trình thông minh; đổi mới phương pháp dạy – học, kiểm tra, đánh giá và quản trị giáo dục.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân đánh giá cao vai trò của Hiệp hội GDNN Việt Nam đối với sự phát triển của GDNN.

Ở góc độ quốc tế, UNESCO-UNEVOC cho rằng chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp tác động đến mọi mặt của quá trình đào tạo, từ kỹ năng số, năng lực của nhà giáo, phương thức tổ chức học tập đến quản trị dữ liệu trong cơ sở đào tạo. Báo cáo của UNESCO năm 2026 về chiến lược chuyển đổi số và tích hợp AI trong TVET cũng nhấn mạnh các điều kiện nền tảng như quản trị mạnh, năng lực thể chế, năng lực nhà giáo, hợp tác công – tư, hạ tầng và cơ chế theo dõi, đánh giá.

Với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, chuyển đổi số vì vậy không nên dừng ở việc đưa bài giảng lên nền tảng trực tuyến. Vấn đề cốt lõi là số hóa quy trình quản trị, quản lý người học, đánh giá năng lực, truy vết dữ liệu học tập, phân tích nhu cầu thị trường lao động và hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu. AI có thể hỗ trợ thiết kế học liệu, cá thể hóa học tập, mô phỏng tình huống nghề, phân tích khoảng cách kỹ năng và cải tiến chương trình đào tạo, nhưng cần được triển khai có trách nhiệm, minh bạch và gắn với chuẩn chất lượng.

Chuyển đổi mô hình đào tạo: từ truyền thống sang linh hoạt, theo năng lực và theo dự án

Tại hội nghị, nhiều ý kiến từ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đề cập đến thách thức về mô hình quản trị nhà trường, thu hút nhân lực chất lượng cao, đào tạo liên thông giữa trung cấp – cao đẳng – đại học và yêu cầu chuyển sang đào tạo theo năng lực, công nhận năng lực. Các ý kiến cũng nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong quan hệ “ba nhà”: nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.

Ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo Bộ cho thấy mô hình đào tạo trong giai đoạn tới không nhất thiết đi theo khuôn mẫu truyền thống. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần mở rộng những hình thức linh hoạt hơn như đào tạo theo đặt hàng, phối hợp doanh nghiệp, đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động, đào tạo theo năng lực, đào tạo theo dự án và mô hình đào tạo “nhúng”.

Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng quốc tế. OECD trong báo cáo năm 2026 về phát triển giáo dục nghề nghiệp với AI cho rằng AI có thể hỗ trợ hệ thống đào tạo nghề cập nhật kỹ năng, chương trình và bằng cấp nhanh hơn trước biến động của thị trường lao động; tuy nhiên AI phải là công cụ hỗ trợ con người, không thay thế chuyên môn của nhà giáo, chuyên gia nghề và nhà quản trị.

Đối với Việt Nam, chuyển đổi mô hình đào tạo cần đi kèm ba điều kiện. Thứ nhất, chương trình phải được thiết kế theo chuẩn đầu ra và năng lực thực hiện nghề nghiệp. Thứ hai, hoạt động đánh giá phải đo được năng lực thật, không chỉ kiểm tra kiến thức lý thuyết. Thứ ba, nhà trường phải tăng cường kết nối doanh nghiệp để người học được trải nghiệm môi trường nghề nghiệp, nhiệm vụ nghề nghiệp và tiêu chuẩn nghề nghiệp ngay trong quá trình học.

Hình thành Trung tâm đánh giá kỹ năng nghề quốc gia: bước đi quan trọng để công nhận năng lực

Một định hướng có ý nghĩa thực tiễn cao được nêu tại hội nghị là xây dựng chính sách để học sinh tốt nghiệp giáo dục nghề nghiệp có chứng chỉ kỹ năng nghề, đồng thời hình thành các Trung tâm đánh giá kỹ năng nghề quốc gia tại một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp có năng lực.

Đây là bước đi quan trọng để kết nối đào tạo với hệ thống công nhận năng lực nghề nghiệp. Nếu được triển khai đồng bộ, các Trung tâm đánh giá kỹ năng nghề quốc gia có thể trở thành hạ tầng chất lượng mới của hệ thống giáo dục nghề nghiệp, giúp người học, người lao động và doanh nghiệp có công cụ đánh giá độc lập, minh bạch và tin cậy hơn về năng lực nghề. Cổng Dịch vụ công Quốc gia hiện đã có thủ tục đăng ký tham dự đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia, cho thấy hoạt động đánh giá kỹ năng nghề là một cấu phần chính thức trong hệ thống công nhận năng lực của người lao động.

Về lâu dài, việc hình thành các trung tâm này nên gắn với chuẩn chương trình đào tạo, chuẩn kỹ năng nghề, ngân hàng đề thi, đội ngũ đánh giá viên, cơ sở vật chất thực hành và cơ chế bảo đảm chất lượng độc lập. Khi đó, chứng chỉ kỹ năng nghề không chỉ là giấy chứng nhận sau đào tạo, mà trở thành “ngôn ngữ chung” giữa nhà trường, doanh nghiệp, thị trường lao động và hệ thống học tập suốt đời.

Đại biểu tham dự Hội nghị

Vai trò của Hiệp hội: cầu nối chuyên gia, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý

Phát biểu kết luận tại hội nghị, Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam khẳng định Hiệp hội sẽ chuẩn bị dự thảo biên bản ghi nhớ trên cơ sở các ý kiến tại hội nghị; đồng thời đề xuất phát huy thế mạnh của Hiệp hội trong triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW, các chương trình chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, đối sánh Khung trình độ ASEAN và rà soát Khung trình độ quốc gia cho phù hợp bối cảnh mới.

Đây là vai trò rất cần thiết. Trong bối cảnh chính sách giáo dục nghề nghiệp đang chuyển nhanh từ xây dựng thể chế sang tổ chức thực hiện, Hiệp hội có thể đóng vai trò cầu nối giữa cơ quan quản lý với các trường, chuyên gia, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Sự tham gia của Hiệp hội giúp phản ánh kịp thời khó khăn từ thực tiễn, đề xuất giải pháp phù hợp và lan tỏa các mô hình tốt trong hệ thống.

Đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giai đoạn 2026–2030 vì vậy không chỉ là giai đoạn thực hiện các văn bản mới, mà còn là thời điểm tái cấu trúc mô hình phát triển: quản trị bằng dữ liệu, đào tạo theo năng lực, gắn kết doanh nghiệp, chuẩn hóa đánh giá kỹ năng nghề và xây dựng văn hóa chất lượng.

Hàm ý đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp

Từ những định hướng tại hội nghị, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần chủ động rà soát năm nhóm việc trọng tâm:

• Rà soát chuẩn đầu ra, chương trình đào tạo và phương thức đánh giá theo hướng đo được năng lực thực hành nghề nghiệp.
• Xây dựng lộ trình chuyển đổi số gắn với quản trị dữ liệu, quản lý chất lượng, đào tạo trực tuyến, học liệu số và phân tích dữ liệu người học.
• Phát triển năng lực số, năng lực AI cho nhà giáo, cán bộ quản lý và người học.
• Tăng cường hợp tác doanh nghiệp trong đặt hàng đào tạo, thực tập, đánh giá năng lực, tuyển dụng và cập nhật công nghệ nghề.
• Chuẩn bị điều kiện tham gia hoặc hình thành Trung tâm đánh giá kỹ năng nghề quốc gia ở những ngành, nghề có thế mạnh.

IDVETS với định hướng chuyên môn về kiểm định, bảo đảm chất lượng, đào tạo – bồi dưỡng, chuyển đổi số và tư vấn phát triển giáo dục nghề nghiệp sẵn sàng đồng hành cùng các cơ sở trong quá trình tự đánh giá, cải tiến chất lượng, xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu, bồi dưỡng đội ngũ và chuẩn bị năng lực tham gia hệ thống đánh giá kỹ năng nghề.

Hội nghị phối hợp công tác giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo và Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam giai đoạn 2026–2030 mở ra một hướng tiếp cận mới cho phát triển giáo dục nghề nghiệp: lấy chất lượng làm trung tâm, lấy dữ liệu và công nghệ làm động lực, lấy năng lực nghề nghiệp làm thước đo, lấy doanh nghiệp và thị trường lao động làm đối tác đồng hành. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI, đổi mới mô hình đào tạo và hình thành các Trung tâm đánh giá kỹ năng nghề quốc gia sẽ góp phần đưa giáo dục nghề nghiệp đến gần hơn với yêu cầu phát triển nhân lực chất lượng cao, linh hoạt và hội nhập.

Liên hệ Viện phát triển Giáo dục nghề nghiệp và An sinh xã hội – IDVETS:

Địa chỉ: Số 1 Đinh Lễ, Tràng Tiền, Hoàn Kiếm, Hà Nội
Hotline: 0989.356432 – Mss. Thu Hà – Giám đốc Trung tâm KĐ & ĐBCL GDNN
Email: tranthuha@idvets.vn
Website: IDVETS.vn